فن بیان 1

حتما شما هم معلم‌ها و اساتیدی را می‌شناسید که با وجود سواد یا تخصص بالا، نمی‌توانند مطالب درسی و دانش خود را به خوبی به دانش‌آموزان و دانشجویان منتقل کنند و در نتیجه چندان مورد استقبال شاگردان قرار نمی‌گیرند. از سویی دیگر، اساتیدی را به خاطر می‌آورید که دانش و تخصص آن‌ها در سطح عالی قرار ندارد اما می‌توانند ارتباط فوق‌العاده‌ای با دانش‌آموز برقرار کنند و همان مطالب اندک را چنان جذاب و دلنشین ارائه ‌‌می‌کنند که دانش‌آموز متوجه گذشت زمان نمی‌شود. از مهم‌ترین دلایل این تفاوت، می‌توان به مهارت‌های ارتباطی معلم اشاره کرد، که قبلا در درسنامۀ ۱۰ “دورۀ اخلاق حرفه‌ای تدریس خصوصی استادبانک” به طور مفصل در مورد آن صحبت کردیم.

فن بیان چیست؟

بر خلاف تصور برخی افراد، فن بیان به معنای پرحرفی یا چرب‌زبانی برای رسیدن به اهداف نیست. بلکه مجموعه اصولی است که به ما کمک می‌کنند تا کلام نافذتری داشته باشیم، روی صدا، لحن و شیوۀ بیان خود مسلط‌تر باشیم، منظور و خواسته‌هایمان را به شیوۀ مؤثرتری منتقل کنیم و در نهایت، روابط بهتر و سازنده‌تری را با مخاطبان و اطرافیانمان برقرار کنیم.

اهمیت فن بیان برای معلمان و اساتید

همان طور که در مقدمۀ این مقاله اشاره کردیم، مهارت‌های ارتباطی معلم تأثیر مستقیمی روی موفقیت شغلی او، میزان علاقمندی دانش‌آموز به درس و رضایت شاگرد و والدین او دارد. به وضوح، فن بیان یکی از اجزای کلیدی در مهارت‌های ارتباطی است. هر فردی در زندگی خود، در هر شغل و موقعیتی که باشد، نیاز دارد برای دیگران صحبت کند و روی آن‌ها تأثیر بگذارد و در بسیاری از موارد، آن‌ها را متقاعد کند. این موضوع، به خصوص برای معلم‌ها که کلام مهم‌ترین ابزار کار آن‌ها است، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین یکی از مهم‌ترین آموزش‌هایی که هر معلمی هم در مسیر توسعۀ فردی و هم در رسیدن به موفقیت شغلی به آن نیاز دارد آموزش فن بیان است.

در قسمت اول این مقاله، توجه خود را به تاثیرگذاری و نفوذ کلام معطوف کرده و نکاتی را بیان می‌کنیم که اگر چه مستقیما روی فن بیان شما تأثیر نمی‌گذارند ولی رعایت کردن آن‌ها باعث می‌شود که تأثیرگذاری کلامتان روی دانش‌آموز و والدین او و توانایی متقاعدسازی شما به مراتب افزایش پیدا کند. سپس در قسمت دوم، تکنیک‌های بسیار کاربردی را برای تقویت فن بیان ارائه خواهیم داد. با ما همراه باشید.

فن بیان 23
فن بیان قوی یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که هر معلمی در مسیر رسیدن به موفقیت شغلی به آن نیاز دارد

توصیه‌هایی برای افزایش تأثیرگذاری کلام

۱. ارزیابی اولیۀ مخاطب

اولین قدم در ایجاد هر ارتباطی، ارزیابی و شناسایی شخصیت مخاطب است. فرض کنید برای اولین بار به منزل یکی از دانش‌آموزانتان می‌روید و می‌خواهید صحبت‌های اولیه را با والدین او انجام دهید. اگر والدینِ دانش‌آموز افرادی درونگرا و کم‌حرف باشند و شما مدت زمان طولانی با آن‌ها صحبت کنید مسلما باعث خستگی آن‌ها خواهید شد و تأثیرگذاری سخنانتان روی آن‌ها به شدت کاهش پیدا می‌کند.

برای افزایش نفوذ کلام خود ابتدا باید ببینید مخاطب شما چه کسی است. سپس بر اساس برداشتی که از شخصیت او دارید، استراتژی کلامی خود را انتخاب کنید.

۲. گوش دادن فعالانه و همدلانه

همان طور که در مقالۀ معرفی کتاب هفت چالش ارتباط اثر دنیس ریورز نیز اشاره کردیم، یکی از بهترین روش‌ها برای اینکه دیگران حاضر به شنیدن و پذیرفتن حرف‌های شما باشند این است که در ابتدا شما به صورت فعالانه و همدلانه به صحبت‌های آن‌ها گوش دهید.

بر همین اساس، پیشنهاد می‌کنیم در صحبت کردن با دانش‌آموز و والدین آن‌ها، به حرف‌های آن‌ها به طور دقیق گوش دهید تا کاملا متوجه خواسته‌هایشان شوید. حتی اگر آن قدر با تجربه هستید که دقیقا می‌دانید چه می‌خواهند بگویند، هرگز صحبتشان را قطع نکنید. همه انسان‌ها از شنیده شدن لذت می‌برند. بنابراین زمانی که شما به عنوان معلم، این لذت را به دانش‌آموز یا والدین او هدیه می‌کنید،  اولین قدم را برای تاثیرگذاریِ کلام خود روی آن‌ها برداشته‌اید.

۳. حُسن‌جویی کردن

یکی از راه‌های افزایش نفوذ کلامتان در دیگران، ایجاد رابطۀ خوب و دوستانه با آن‌ها است؛ و هیچ چیزی به اندازۀ تحسین و تشویق یا به عبارتی، “حُسن‌جویی کردن” از آن‌ها، به مستحکم‌ شدن روابط کمک نمی‌کند. رابطۀ شما با دانش‌آموز و والدین او نیز از این قاعده مستثنی نیست.

افراد از شنیدن تعریف و تمجیدهای صادقانه در مورد خودشان لذت می‌برند و نسبت به فردی که از آن‌ها تعریف می‌کند، نظر مثبتی پیدا می‌کنند. بنابراین حتی در ضعیف‌ترین دانش‌آموزتان نیز به دنبال نکات مثبتی باشید که به آن‌ها اعتماد به نفس و انگیزۀ بیشتری می‌دهند و در نتیجه باعث می‌شود حس بهتری نسبت به شما پیدا کنند و در نهایت تأثیرگذاری سخنانتان روی آن‌ها بیشتر شود.

۴. آراستگی ظاهری

زمانی که برای اولین بار با کسی ملاقات می‌کنیم مغز ما قبل از هر چیز، به صورت ناخودآگاه، ویژگی‌های ظاهری طرف مقابل را پردازش کرده و مورد قضاوت قرار می‌دهد. سپس با گذشت زمان، سایر ویژگی‌ها مانند تُن و لحن صدا، طرز صحبت کردن و طرز فکر او را بررسی می‌کند. اگرچه آراستگی ظاهری موضوعی کاملا سلیقه‌ای است اما اگر می‌خواهید کلام شما تاثیرگذاری لازم را داشته باشد باید پوشش و آرایشی نرمال و متعارف را برای کلاس‌هایتان –به خصوص در جلسۀ اول– انتخاب کنید. در درسنامۀ ۲ “دورۀ اخلاق حرفه‌ای تدریس خصوصی استادبانک”در مورد این موضوع به طور مفصل صحبت کرده‌ایم.

فن بیان 24
برای اینکه کلام شما تاثیرگذاری لازم را روی دیگران داشته باشد باید پوشش و آرایش متعارفی داشته باشید

۵. تعهد و ثبات

در مقاله معرفی کتاب نفوذ، اشاره کردیم که رابرت چالدینی، تعهد، ثبات و جلب اعتماد دیگران را یکی از فاکتورهای اصلی در متقاعدسازی دیگران و تاثیرگذاری بر آن‌ها می‌داند. نمی‌توانید از شاگردان و والدین آن‌ها انتظار داشته باشید به شما اعتماد کنند اگر:

  •  گفتار شما با رفتارتان سازگاری نداشته باشد
  • در جلسه اول قول‌هایی می‌دهید که احتمالا نمی‌توانید به آن‌ها عمل کنید
  •  به موقع در کلاس حاضر نمی‌شوید
  • در آخرین لحظات، کلاس را کنسل می‌کنید و …

بیشتر بخوانید: اصول بهداشت صدا و مراقبت از آن برای معلمان

۶. پرهیز از خودستایی و اغراق در مورد خودتان

در دنیای رقابتی کسب و کار، برای اینکه والدین دانش‌آموز به این اطمینان برسند که شما بهترین گزینه برای تدریس به فرزندشان هستید بدون شک لازم است که به شیوه‌های مؤثر و البته صادقانه، از رزومه و دستاوردهایتان صحبت کنید. اما در این مورد هم لازم است حد تعادل را رعایت کنید و به هیچ وجه در این زمینه زیاده‌روی یا اغراق نکنید. اگر مخاطب احساس کند که صحبت‌های شما به سمت خودستایی یا اغراق پیش می‌رود کمتر به حرف‌های شما توجه نشان می‌دهد و این یعنی نابودی نفوذ کلامتان!

فن بیان 25
هنگام صحبت کردن از رزومۀ خود، هرگز زیاده‌روی و اغراق نکنید

۷. دریافت سرنخ‌های غیرکلامی

با کمی دقت در زبان بدن و چشمان مخاطب، می‌توان تشخیص داد که او چه احساسی نسبت به صحبت‌های شما دارد. آیا او مشتاق شنیدن حرف‌های شماست یا ترجیح می‌دهد که هر چه زودتر صحبت شما تمام شود یا حداقل موضوع بحث تغییر کند. بسیاری از افراد نسبت به این نشانه‌ها بی‌توجه هستند. حتی زمانی که می‌بینند مخاطب آن قدر خسته شده که به جای نگاه کردن در چشم‌های او، مدام به اطراف یا ساعت خود نگاه می‌کند باز هم حاضر نیستند شرایط مکالمه را تغییر دهند.

کافیست در مورد نشانه‌های غیرکلامی افراد کمی مطالعه کنید. قطع ارتباط چشمی، نگاه کردن به گوشی یا ساعت، عدم واکنش‌های مناسب به صحبت‌های شما و بسیاری از نشانه‌های دیگر می‌توانند به شما کمک کنند تا به موقع مسیر صحبت خود را تغییر دهید و یا آن را سریع تر به پایان برسانید.

۸. برقراری تماس چشمی

تماس چشمی یکی از اجزای کلیدی در ارتباطات غیرکلامی است. زمانی که با دانش‌آموز یا والدین او تماس چشمی برقرار می‌کنید به نوعی آن‌ها را وادار می‌کنید که تمام تمرکز خود را معطوف به شما کنند. از سویی دیگر با این روش می‌توانید در هر لحظه از گفتگو، بازخوردهای لازم را دریافت کنید. داشتن ارتباط چشمی با دانش‌آموز تاثیر فوق‌العاده‌ای نیز در انتقال مطالب دارد. نگاه کردن به مثلثی که چشم‌ها و چانه را به هم وصل می‌کنند حرفه‌ای‌ترین نوع تماس چشمی است.

فن بیان 26
مراقب باشید تماس چشمیِ شما تبدیل به زل زدن در چشم‌های مخاطب نشود

۹. اعتماد به نفس در صحبت کردن

اگر به گونه‌ای صحبت کنید که به جای اطمینان و اعتماد به نفس، اضطراب و دلهره در صحبت‌های شما مشهود باشد، نمی‌توانید از دانش‌آموز یا والدین آن‌ها توقع داشته باشید که -به خصوص در دیدار اول- تحت تاثیر صحبت‌های شما قرار بگیرند. بنابراین اگر شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که در موقعیت‌های ناشناخته و یا در ارتباط با افرادی که موقعیت بالاتری دارند چنان دچار استرس و دلهره می‌شوید که کلامتان نیز تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد این توصیه‌ها را جدی بگیرید:

  • اگر فردی کم‌رو و خجول هستید حتما به دنبال راه حلی برای آن باشید
  • روی عزت نفس و اعتماد به نفس خود کار کنید
  • گفتگوهای درونی منفی خود را شناسایی و کنترل کنید
  • روی مدیریت استرس خود کار کنید
  • با استفاده از تکنیک‌های ذهن‌آرامی و تنفس عمیق، اجازه ندهید استرس روی صدای شما تاثیر بگذارد

سخن پایانی

ما در مقالات فن بیان تلاش کردیم تا از دو زاویه به موضوع فن بیان نگاه کنیم؛ تکنیک‌های افزایش تأثیرگذاری کلام و تکنیک‌هایی برای بهتر صحبت کردن. در این مقاله به بررسی بخش اول پرداختیم و نکاتی را بیان کردیم که می‌توانند تأثیر فوق‌العاده‌ای روی افزایش نفوذ کلام شما به عنوان معلم داشته باشند. پیشنهاد می‌کنیم حتما قسمت دوم این مقاله را نیز که به تکنیک‌هایی برای بهتر سخن گفتن اختصاص داده شده است، مطالعه کنید. از اینکه تا پایان این مقاله با ما همراه بودید از شما سپاسگزاریم.

بحث و مشارکت!
بر اساس تجربۀ شما کدام یک از موارد بالا تأثیر بیشتری روی نفوذ کلام و قدرت متقاعدسازی دارند؟
به نظر شما چه موارد دیگری روی نفوذ کلام تأثیر می‌گذارند که در این مقاله به آن‌ها اشاره نشده است؟
لطفا نظرات و تجربیات خود را زیر همین پست با سایر همکاران به اشتراک بگذارید.

2 دیدگاه ها

  1. با سلام. تشکر از مطالب خوب و آموزندتون. به نظر بنده یکی از مهم ترین مهارت ها در ارتباط با مخاطب خود ، خوب گوش دادن است. فرد باید در هنگام صحبت کردن با طرف مقابل ، این را حس کند که او فعالانه و به صورت دلسوزانه به گوش داده می شود. همچنین در ارتباط با انتقال تجربیات و میزان مهارت و رزومه خود به مخاطبتون، به نظر من باید نیازهای و موارد تاثیر گذار در یادگیری رو به فرد بگین و وقتی اون این رو در شما مشاهده کنه ، خود به خود رزومه شما برای اون ظاهر میشه.

    • با سلام و احترام
      سپاس از اینکه تجربۀ خود را با ما به اشتراک گذاشتید.

دیدگاه خود را در رابطه با این پست بیان کنید

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید