روش تدریس

روش تدریس یکی از مهم‌ترین جنبه‌های مربوط به آموزش و یادگیری است. اهمیت روش تدریس معلم یا استاد در آن است که تعیین‌کنندۀ فعالیت‌ها، ابزارها و زمانبندی مورد نیاز برای آموزش یک مبحث است. انتخاب روش‌های مناسب برای تدریس هر پایه و هر درس، تأثیر فوق‌العاده‌ای بر روی کیفیت تدریس معلم و میزان یادگیری دانش‌آموزان دارد.

در این مقاله از مجله اساتید استادبانک، در مورد انواع روش تدریس صحبت خواهیم کرد. در صورتی که به عنوان معلم خصوصی یا معلم آموزش و پرورش فعالیت می‌کنید، این مقاله به شما کمک خواهد کرد تا با انواع روش تدریس، مزایا و محدودیت‌های هر یک از آن‌ها آشنا شوید.

همچنین اگر علاقمند به همکاری با استادبانک در زمینۀ تدریس خصوصی هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقالۀ زیر را مطالعه کنید.
مزایای استخدام به عنوان معلم خصوصی در استادبانک

روش تدریس چیست؟

قبل از بررسی دسته‌بندی‌های مختلف روش تدریس و مزایا و شیوه‌های استفاده از این روش‌ها، ابتدا باید با تعریف دقیق روش تدریس آشنا شویم.

روش تدریس در واقع مجموعه‌ای از اصول، فعالیت‌های آموزشی و روش‌های مدیریتی است که معلم برای دستیابی به اهداف یادگیری در کلاس درس خود به کار می‌گیرد (Liu & Shi, 2007).

همچنین بر اساس تعریف دکتر حسن شعبانی (نویسندۀ کتاب روش‌ها و فنون تدریس)، “به مجموعه تدابیر منظمی که معلم براي رسیدن به هدف، با توجه به شرایط و امکانات، اتخاذ می کند روش تدریس گفته می‌شود.

این تدابیر، اصول و راهبردها، بر اساس مقطع و پایۀ تحصیلی، ماهیت و موضوع درس، شرایط مختلف فرهنگی و اجتماعی، امکانات مدرسه، جمعیت کلاس، باورهای معلم و دانش‌آموزان و بسیاری موارد دیگر تعیین می‌شوند.

برای مثال، دانش‌آموزان پایۀ اول ابتدایی دارای ویژگی‌های شناختی، عاطفی، زبانی و فیزیکی خاص خود هستند. بنابراین روش تدریس کلاس اول ابتدایی باید کاملا متفاوت از روش تدریس سایر مقاطع و پایه‌ها در نظر گرفته شود. معلمان این پایه نیز لازم است که روحیاتی خاص و متفاوت با سایر معلمان داشته باشند.

آشنایی با بهترین روش های آموزش و تدریس مقطع ابتدایی
روش تدریس ابتدایی

انواع روش تدریس یا انواع آموزش، مساله این است!

همان طور که در مقدمۀ مقاله نیز اشاره شد، یکی از مهم‌ترین موضوعات مربوط به تدریس، انتخاب روش تدریس یا روش آموزش مناسب است. انتخاب روش تدریس، شامل انتخاب فعالیت‌ها، ابزارها و وسایل کمک آموزشی، زمان مورد نیاز برای اجرای هر فعالیت و غیره است.

بر اساس پیشنهاد دکتر حسن شعبانی در کتاب مهارت‌های آموزشی و پرورشی، روش‌های تدریس را می‌توان به چهار دستۀ کلی تقسیم کرد، که عبارتند از:

  1. روش‌ های تدریس مبتنی بر انتقال مستقیم
  2. روش‌ های تدریس مبتنی بر تعامل
  3. روش‌ های تدریس مسأله محور
  4. روش‌ های تدریس انفرادی

در ادامۀ این بخش، به بررسی این چهار دسته و روش تدریس‌هایی که در این دسته‌ها قرار می‌گیرند، می‌پردازیم. همچنین نحوۀ اجرا، مزایا و محدودیت‌های هر روش را نیز تا حد امکان بیان می‌کنیم.

1. روش‌ های تدریس مبتنی بر انتقال مستقیم

روش‌های تدریس مبتنی بر انتقال مستقیم یکی از روش‌های سنتی در فرآیند یاددهی و یادگیری هستند. در این دسته، می‌توان سه روش تدریس مهم زیر را در نظر گرفت، که در ادامه به بررسی ویژگی‌ها، مزایا و محدودیت‌های هر روش می‌پردازیم.

1-1 روش تدریس یادسپاری

روش یادسپاری یکی از روش‌ هاي آموزشی بسیار قدیمی است. در این روش، به خاطر سپردن مطالب، تکرار آن‌ها توسط دانش‌آموزان و پرورش قدرت ذهن و حافظه، هدف اصلی تدریس است. معلم مفاهیم را به صورت شفاهی یا کتبی ارائه می‌کند و تکرار و حفظ کردن این مطالب بر عهدۀ دانش‌آموزان است.

روش تدریس یادسپاری، به خصوص در درس‌هایی مانند زبان، تاریخ و ادبیات قابل استفاده است. همچنین باعث تقویت و فعال نگه داشتن حافظه می‌شود. به صورت فردی و گروهی نیز قابل اجرا است.

از محدودیت‌های روش یادسپاری، این است که قدرت تفکر، تجزیه و تحلیل و خلاقیت دانش‌آموز را تقویت نمی‌کند. پاداش و تنبیه از عوامل ایجاد انگیزه در این روش است. روابط معلم و شاگرد بسیار رسمی و بر اساس احترام و ترس بنا می‌شود.

2-1 روش تدریس سخنرانی

در روش آموزشی سخنرانی همان طور که از نامش مشخص است، معلم مطالب درسی را در قالب سخنرانی ارائه می‌دهد. برای اجرای این روش معلم باید مقدمه‌ای را برای سخنرانی خود تهیه کند تا توجه دانش‌اموزان را جلب کرده و در آن‌ها ایجاد انگیزه کند. سپس محتوای مورد نظر خود را ارائه دهد. در نهایت با یک جمع بندی مناسب، سخنرانی خود را به پایان برساند.

این روش تدریس، برای کلاس‌های پر جمعیت بسیار مناسب است. کم‌هزینه بودن آن نیز از جمله مزایای روش تدریس سخنرانی است.

متکلم وحده بودن معلم و غیرفعال بودن دانش‌آموزان یکی از معایب روش سخنرانی است. در این حالت دانش‌آموزان به معلم خود بسیار وابسته هستند. از سوی دیگر، روحیات برخی از معلم‌ها با این روش سازگار نیست.

3-1 روش تدریس نمایش علمی

روش تدریس نمایش علمی، تحت عنوان روش تدریس نمایشی نیز شناخته می‌شود. این روش بر دیدن، مشاهده و لمس کردن استوار است. معلم در این روش می‌تواند مفاهیم داخل کتاب را به صورت قابل مشاهده و ملموس به دانش‌آموزان نشان دهد.

برای اجرای روش تدریس نمایشی، ابتدا باید ابزارهای لازم را تهیه کرد، سپس مقدمه‌ای را به دانش‌آموزان ارائه داد و در نهایت نمایش مورد نظر را اجرا کرده و ارزشیابی‌های لازم را به عمل آورد.

از مزایای روش تدریس نمایش علمی، می‌توان به عملی بودن آن و کسب تجارب مستقیم از سوی دانش‌آموزان، فعال بودن و مشارکت همیشگی آن‌ها اشاره کرد. همچنین این روش به دلیل نیاز امکانات و تجهیزات آموزشی می‌تواند پر هزینه باشد. در کلاس‌های پر جمعیت قابل اجرا نیست و تفکر سطح بالا مانند خلاقیت را تقویت نمی‌کند.

2. روش‌ های تدریس مبتنی بر تعامل

روش تدریس مبتنی بر تعامل در موقعیت‌های مختلف و با توجه به محتوا، جمعیت و امکانات کلاس، به شیوه‌های مختلفی اجرا می‌شود، روش‌های پرسش و پاسخ، ایفای نقش (Role Play)، بحث گروهی و یادگیری مشارکتی در این دسته قرار می‌گیرند. در ادامه، توضیحاتی را در مورد هر روش ارائه می‌کنیم.

1-2 روش تدریس پرسش و پاسخ

نام دیگر روش تدریس پرسش و پاسخ، روش سقراطی است. در این شیوه، معلم با ارائۀ سؤالات متعدد، کنجکاوی دانش‌آموزان را تحریک کرده و آن‌ها را به تفکر در مورد مفاهیم جدید تشویق می‌کند.

استفاده از این روش باعث تقویت اعتماد به نفس، ایجاد انگیزه برای مطالعه و تحقیق، تقویت تفکر خلاق و افزایش مشارکت در فعالیت‌های گروهی می‌شود. همچنین به امکانات و هزینه‌های بالا نیاز ندارد.

2-2 روش تدریس ایفای نقش 

در این روش، یک یا چند دانش‌آموز بر اساس سناریویی که معلم از قبل آماده کرده است، نقش‌هایی را متناسب با علایق خود انتخاب می‌کنند. سپس با نظارت معلم و مشارکت سایر همکلاسی‌ها، موضوع مورد نظر را به صورت نمایش اجرا می‌کنند.

یکی از مزایای روش تدریس ایفای نقش این است که دانش‌آموزان موضوعی را که آموخته‌اند بلافاصله در دنیای واقعی و در موقعیت‌های مختلف به کار می‌گیرند. در این روش احساسات دانش‌آموزان به طور کامل درگیر یادگیری می‌شود و این امر منجر به عمیق‌تر و ماندگارتر شدن آموخته‎‌ها خواهد شد.

بسیاری از دانش‌آموزان حتی تا سال‌ها بعد، نقشی را که در یک نمایش کلاسی به عهده گرفته‌اند به خاطر می‌آورند. این موضوع نشان‌دهندۀ تأثیر و اهمیت روش تدریس ایفای نقش به خصوص در دورۀ ابتدایی است.

روش تدریس ایفای نقش برای اهداف پیچیدۀ آموزشی مناسب نیست، ضمن این که به دلیل جنبۀ نمایشی و هنری آن، به عنوان یک روش آموزش جدی تلقی نمی‌شود. همچنین روش ایفای نقش به اجرای درست، صرف وقت کافی و تهیه و تدارکات نیاز داشته و انجام آن وقت‌گیر است.

روش تدریس-استادبانک سامانه انتخاب معلم خصوصی
مطالعات نشان داده‌اند، دانش‌آموزان تا سال‌ها بعد، نقشی را که در نمایش کلاسی به عهده گرفته‌اند به یاد می‌آورند.

3-2 روش تدریس بحث گروهی

در این روش، دانش‌آموزان در مورد موضوع درس، به گفتگو و تبادل نظر می‌پردازند. برای اجرای روش تدریس بحث گروهی، ابتدا باید موضوع مورد نظر را انتخاب کنید. سپس انگیزه‌های لازم برای شرکت در بحث را در دانش‌آموزان ایجاد کنید.

در مرحلۀ بعد نوبت به تعیین اعضای گروه، سرگروه‌ها و تعیین قوانین بحث و اجرای آن می‌رسد. در پایان نیز لازم است یک ارزیابی از صحبت‌های ارائه شده انجام شود و نکات ضروری را به دانش‌آموزان منتقل کنید.

روش تدریس بحث گروهی در مورد درس‌هایی مانند مطالعات اجتماعی، تاریخ، جغرافیا، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، فلسفه، اقتصاد و غیره کاملاً مناسب و کاربردی است.

سهیم شدن دانش‌آموزان در تجربیات یکدیگر، تقویت حس همکاری، اعتماد به نفس و روحیه نقدپذیری، تقویت قدرت مدیریت، رهبری و استدلال و ایجاد فرصت ارزیابی افراد از خود از جمله مزایای روش تدریس بحث گروهی است.

این روش برای شاگردان دورۀ ابتدایی چندان مناسب نیست. همچنین بهتر است برای کلاس‌هایی که پرجمعیت هستند استفاده نشود.

آشنایی با اصول روش تدریس فعال و جدیدترین متدهای آن
روش‌ تدریس فعال

4-2 روش تدریس یادگیری مشارکتی 

در این روش معلم، دانش‌آموزان به گروه‌هایی تقسیم بندی می‌کند که در هر گروه ترکیبی از دانش‌آموزان قوی، متوسط و ضعیف قرار می‌گیرند. دانش‌آموزان به صورت مشارکتی فعالیت‌ها را انجام می‌دهند و پاداش‌های کسب شده نیز به تمامی اعضای کروه تعلق دارد.

مهم‌ترین مزایای روش تدریس مشارکتی، ایجاد فرصت‌های برابر یادگیری و تقویت مهارت همکاری و روابط اجتماعی دانش‌آموزان است.

3. روش‌های تدریس مسأله محور

روش تدریس مسأله محور، یکی از روش‌های نوین تدریس است که در آن معلم به جای انتقال اطلاعات، تلاش می‌کند تا با ایجاد یک سؤال یا موقعیت جدید، دانش‌آموزان را وادار به تفکر و پژوهش کند.

روش تدریس گردش علمی، روش تدریس آزمایشگاهی، روش تدریس اکتشافی و روش کاوشگری و  واحد محور، نمونه‌هایی از روش‌ تدریس مسأله محور هستند. در این بخش سه مورد اول را به دلیل کاربردی‌تر بودن آن‌ها بررسی می‌کنیم.

1-3 روش تدریس گردش علمی

یکی از روش‌های رایج برای آموزش مباحث درسی، به خصوص در مورد درسی مانند علوم، روش تدریس گردش علمی است.

گردش علمی در واقع یک فعالیت آموزشی است که در خارج از محیط مدرسه و با همراهی معلم صورت می‌گیرد، مانند بازدید از یک کارخانه و مشاهدۀ مراحل تهیۀ یک محصول، بازدید از موزه و مواردی از این قبیل.

تعیین موضوع، اهداف و محل گردش علمی، انجام هماهنگی‌های لازم از جمله با مسئولان محل مورد نظر و والدین، تهیۀ امکانات مورد نیاز از جمله برگه‌های گزارش‌نویسی برای دانش‌آموزان، تقسیم وظایف و انجام ارزشیابی‌های بعد از گردش علمی، از جمله مراحل این روش تدریس هستند.

2-3 روش تدریس آزمایشگاهی

در روش تدریس آزمایشگاهی، معلم تلاش می‌کند شرایطی را فراهم کند تا دانش‌آموزان از ظریق انجام آزمایش، مفاهیم درس را فرا بگیرند. در واقع در این روش معلم نقش هدایت‌گر و تسهیل‌کننده را دارد و مسئولیت اصلی یادگیری با خود دانش‌آموزان است.

در این روش چون یادگیری با استفاده از تجربیات مستقیم حاصل می‌شود بسیار ماندگارتر خواهد بود. ضمن اینکه باعث افزایش انگیزه و اعتماد به نفس در دانش‌آموزان می‌شود.

یکی از مشکلات روش تدریس آزمایشگاهی نیاز به وسایل و امکانات زیاد است. همچنین بسیاری از معلمان ممکن است تجربۀ کافی برای استفاده از این روش تدریس را نداشته باشند.

3-3 روش تدریس اکتشافی 

در روش تدریس اکتشافی معلم دانش‌آموزان را تشویق می‌کند تا با محیط خود به تعامل بپردازند و با تحقیق، تفکر و دستکاری اشیا، روابط بین پدیده‌ها را کشف کنند و به جای حفظ اطلاعات، به درک درستی از موضوع برسند.

در این روش معلم باید ابتدا اصول و روش‌های حل مسأله را با کمک روش تدریس سخنرانی به شاگردان آموزش داده باشد. پس از آن یک موقعیت سؤال برانگیز برای آن‌ها طراحی می‌شود. این موقعیت از طریق معلم به دانش‌آموزان ارائه شود. سپس نوبت به شاگردان می‌رسد تا اطلاعات را تحلیل کرده و روابط را کشف کنند. در نهایت معلم دستاوردهای دانش‌آموزان را بررسی می‌کند و راهنمایی‌های لازم را ارائه می‌دهد.

استفاده از این روش باعث می‌شود که موضوعات درسی قابل فهم‌تر شوند و دانش‌آموزان به سطوح بالاتر دانش دست پیدا کنند. اما به طور کلی استفاده از روش اکتشافی برای دانش‌آموزان مقاطع پایین مانند ابتدایی و متوسطه اول چندان کاربردی نیست. چرا که آن‌ها به تنهایی نمی‌توانند به کشف دانش بپردازند.

روش تدریس-استادبانک سامانه انتخاب معلم خصوصی
بازدید از موزه به عنوان نمونه‌ای از روش تدریس گردش علمی

4. روش‌ های تدریس انفرادی

روش آموزش انفرادی، یکی از روش‌های تدریس دانش‌آموز-محور است که البته صرفا به معنای تدریس خصوصی و آموزش توسط یک معلم به یک دانش‌آموز نیست. بلکه به این معناست که پیشرفت درسی شاگرد بر اساس میزان توانایی و  سرعت یادگیری او صورت می‌گیرد.

اهداف اصلی این روش، استقلال در یادگیری، عادت به مطالعه، خودکنترلی و خودارزیابی است.

آموزش انفرادی ممکن است به روش‌های مختلفی اجرا شود. اما مهم‌ترین روش‌هایی که در این دسته قرار می‌گیرند عبارتند از:

  • یادگیری تا حد تسلط
  • تدریس خصوصی
  • آموزش برنامه‌ای
  • آموزش به وسیلۀ رایانه

1-4 روش تدریس یادگیری تا حد تسلط

در این روش آموزش یک مبحث تا حدی ادامه داده می‌شود که شاگرد در آن مبحث به تسلط کامل برسد. در غیر این صورت مبحث جدید آغاز نخواهد شد.

2-4 روش تدریس خصوصی

 روش تدریس خصوصی در تمام سطوح درسی و مقاطع تحصیلی قابل استفاده است. این روش بیشتر برای دانش‌آموزانی مناسبی است که در روش‌های تدریس گروهی نمی‌توانند یادگیری قابل قبولی داشته باشند. البته بسیاری از شاگردان تیزهوش نیز برای قبولی در آزمون‌های خاص مانند نمونه دولتی، تیزهوشان، کنکور سراسری و غیره نیز از روش تدریس خصوصی استفاده می‌کنند.

3-4 آموزش برنامه‌ای 

در این روش، مواد آموزشی به گام‌ها و فعالیت‌های کوچکتری تقسیم می‌شود و به دانش‌آموز ارائه می‌شود.

معلم در این روش تلاش می‌کند تا دانش‌آموزان مشارکت فعالی در یادگیری داشته باشند. همچنین بعد از انجام هر فعالیت فورا بازخوردهای لازم ارائه می‌شود. گام‌ها باید بسیار کوتاه باشند و شاگرد تمامی مراحل را طی کند. همچنین هدف اصلی در طراحی گام‌ها باید یادگیری در حد فهم باشد نه در حد حفظ کردن.

4-4 آموزش به وسیلۀ رایانه

آموزش به وسیلۀ رایانه در واقع همان آموزش برنامه‌ای است، با این تفاوت که در آموزش برنامه‌ای، گام‌ها و مراحل آموزش توسط معلم و روی برگه‌های چاپی در اختیار شاگرد قرار می‌گیرد. اما در آموزش رایانه‌ای، این مراحل توسط رایانه یا سایر دستگاه‌ها و تکنولوژی‌های آموزشی به شاگرد ارائه می‌شود.

بسیاری از دانشمندان حوزۀ آموزش و برنامه‌ریزی معتقدند که این روش به دلیل توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان و ساختار دقیق و منظمی که دارد، به زمان کمتری برای آموزش نیاز دارد و بسیار مؤثرتر از سایر روش‌های سنتی است.

از معایب این روش می‌توان به عدم ارتباط شاگردان با یکدیگر اشاره کرد. ضمن این که بازدهی این روش در مقاطع دانشگاهی بیشتر از مقطع متوسطه و ابتدایی است.

در آینده مقاله‌ای جداگانه در رابطه با روش تدریس انفرادی در اختیار شما همکاران عزیز قرار خواهد گرفت.

آموزش بهترین روش‌ های تدریس و روش های آموزش در آکادمی اساتید استادبانک

در این مقاله از سایت معلمان استادبانک، نگاهی جامع و کلی به انواع روش تدریس، نحوۀ اجرا، مزایا و محدودیت‌های هر روش داشتیم. در مقالات مربوط به بخش روش تدریس، این روش‌ها را با جزییات بیشتری مورد بررسی قرار داده‌ایم. همچنین روش تدریس برخی از اساتید موفق استادبانک در دروس مختلف به صورت پادکست، در اختیار شما همکاران عزیز قرار گرفته است.

همچین در صورت تمایل می‌توانید در کنار مطالعۀ این مقالات، وارد سایت تدریس خصوصی استادبانک شوید و با عضویت در بخش اساتید، هم به کسب درآمد از تدریس خصوصی بپردازید و هم به صورت رایگان از دوره‌های آموزشی مانند اخلاق حرفه‌ای تدریس خصوصی و تکنیک‌های تدریس آنلاین استفاده کنید. با شرکت در این دوره‌ها به هزاران تجربۀ ثبت شده توسط اساتید استادبانک نیز دسترسی خواهید داشت.

اگر در زمینۀ مراحل استخدام معلم خصوصی در استادبانک سؤالی دارید می‌توانید از طریق شماره‌ 02191005343 با مشاورین ما در ارتباط باشید.

انواع روش تدریس کدامند؟

بر اساس پیشنهاد دکتر حسن شعبانی در کتاب مهارت‌های آموزشی و پرورشی، روش‌های تدریس را می‌توان به چهار دستۀ کلی تقسیم کرد. در این مقاله از سایت معلمان استادبانک، به بررسی این چهار دسته و روش تدریس‌هایی که در این چهار دسته قرار می‌گیرند، پرداخته‌ایم.

بهترین روش تدریس چیست؟

به طور کلی نمی‌توان هیج روش تدریسی را به عنوان بهترین روش تدریس در نظر گرفت. مقطع و پایۀ تحصیلی، ماهیت و موضوع درس، شرایط مختلف فرهنگی و اجتماعی، امکانات مدرسه، جمعیت کلاس و غیره، در انتخاب بهترین روش تدریس مؤثرند. در این مقاله به بررسی این عوامل پرداخته‌ایم.

روش تدریس فعال چیست؟

روش تدریس فعال یک روش تدریسِ دانش‌آموز-محور است که در آن، مسئولیت یادگیری بر عهدۀ خود دانش‌آموزان قرار داده می‌شود. در این صفحه، مقاله‌ای معرفی شده است که به طور کامل به بررسی روش تدریس فعال پرداخته است.

نظر خود را در مورد این مطلب بیان کنید:

دیدگاهی ثبت نشده است.
×
استخدام معلم خصوصی